Hoe beïnvloedt klimaatverandering de wijn?
Klimaatverandering verandert nu al de omstandigheden waaronder wijndruiven groeien. Hogere temperaturen kunnen de groeicyclus van de wijnstok versnellen en de rijping naar warmere delen van de zomer verschuiven, terwijl veranderingen in neerslag, droogte, vorst en extreme hitte de opbrengst en de samenstelling van de druiven kunnen beïnvloeden. Onderzoek gepubliceerd in Nature Reviews Earth & Environment toonde aan dat de oogsten in veel wijnregio's de afgelopen 40 jaar met ongeveer twee tot drie weken zijn vervroegd.
Dat betekent niet dat de wijngaarden in de wereld simpelweg naar het noorden opschuiven. Het beeld is complexer. Gevestigde regio's passen zich aan, telers zoeken hogere gelegen en koelere locaties op, en sommige gebieden die voorheen als marginaal voor wijn werden beschouwd, worden nu geschikter.
Waarom rijpen druiven eerder?
Temperatuur heeft een grote invloed op de ontwikkeling van de wijnstok. Warmere groeiseizoenen kunnen de bloei, de véraison (het kleuren van de druiven) en de oogst vervroegen, waardoor de balans verandert die producenten zoeken tussen suiker, zuurgraad, smaak en fenolische rijpheid. De OIV monitort specifiek oogstdata, suikerconcentratie, zuurgraad, pH en alcohol bij het beoordelen van klimaatgerelateerde veranderingen in de wijnbouw.
Naarmate druiven rijpen, nemen de suikers over het algemeen toe terwijl de zuurgraad verandert. Wanneer de rijping door hitte wordt versneld, kunnen telers voor moeilijke beslissingen komen te staan over het oogstmoment: eerder plukken kan helpen om de frisheid te behouden, terwijl wachten tot andere componenten van de druif rijp zijn kan leiden tot hogere suikergehaltes en potentieel alcoholrijkere wijnen.
Het klimaat beïnvloedt ook meer dan alleen de temperatuur. Waterbeschikbaarheid wordt steeds belangrijker in droge regio's, terwijl extreme hitte zonnebrand, het verschrompelen van bessen en stress voor de wijnstok kan veroorzaken. Een vroegere ontwikkeling in het voorjaar kan ook een paradoxaal probleem creëren: wijnstokken kunnen eerder beginnen te groeien, waardoor tere jonge scheuten worden blootgesteld als er een late vorst volgt.
Individuele jaargangen blijven daarom belangrijk. Een warm, droog jaar en een koeler, natter jaar kunnen nog steeds merkbaar verschillende wijnen opleveren van dezelfde wijngaard.
Verschuiven wijngebieden echt naar het noorden?
Tot op zekere hoogte breidt de wijnproductie zich uit naar koelere breedtegraden, maar zeggen dat wijngaarden simpelweg "naar het noorden verhuizen" gaat voorbij aan veel van wat er feitelijk gebeurt.
Een groot overzicht uit 2024 stelde vast dat de geschiktheid toeneemt in plaatsen als Noord-Frankrijk, het zuiden van het Verenigd Koninkrijk, de staat Washington, Oregon en Tasmanië naarmate de temperaturen stijgen. Tegelijkertijd staan sommige warmere, lager gelegen regio's onder toenemende druk van hitte en droogte.
Breedtegraad is slechts één deel van het verhaal. Producenten kunnen ook koelere omstandigheden opzoeken door te planten:
Op grotere hoogte
Op hellingen met minder intense blootstelling aan de zon
Dichter bij verkoelende maritieme invloeden
Op locaties met grotere temperatuurverschillen tussen dag en nacht
Dit is waarom geografie zo belangrijk is bij wijn. Het bekijken van Corkframes Wijnkaarten maakt het gemakkelijker om te zien hoe regio's zoals Champagne, Bordeaux, Bourgogne, Toscane en Rioja zich verhouden tot de breedtegraad, kustlijnen en naburige landschappen. Corkframes biedt momenteel kaarten aan van diverse bekende wijnlanden en -regio's in Europa.
Welke wijngebieden staan onder de grootste klimatologische druk?
Er is geen eenduidig antwoord, omdat de kwetsbaarheid zelfs binnen één appellatie aanzienlijk kan verschillen. Een studie uit 2024 naar 1.085 Europese beschermde wijngebieden vond grote verschillen in blootstelling aan het klimaat, gevoeligheid en het vermogen om zich aan te passen.
Mediterraanse en andere warme wijnregio's zijn bijzonder blootgesteld aan combinaties van hitte en waterschaarste. Onderzoek suggereert dat kust- en laaglandgebieden van Spanje, Italië en Griekenland te maken kunnen krijgen met een aanzienlijke afname van de geschiktheid bij een sterke toekomstige opwarming. Delen van Zuid-Californië staan ook voor grote uitdagingen door hitte en droogte. Dit zijn projecties en geen voorspellingen dat hele wijngebieden zullen verdwijnen.
Bosbranden kunnen een extra risico vormen in regio's zoals Californië en Australië. Blootstelling aan rook kan verbindingen in de druiven brengen die later ongewenste rokerige, asachtige of medicinale tonen in de wijn produceren — het probleem dat algemeen bekend staat als rookbederf (smoke taint).
Klassieke koelere regio's veranderen ook. Champagne en Bourgogne kunnen te maken krijgen met warmere groeiseizoenen dan in het verleden, terwijl Bordeaux delen van zijn benadering van wijngaardbeheer al heeft gewijzigd en heeft geëxperimenteerd met extra druivenrassen als onderdeel van zijn strategie voor klimaatadaptatie.
Hoe passen wijnbouwers zich aan?
Veel van de toekomst van wijn zal afhangen van aanpassing in plaats van verplaatsing.
Telers hebben een verrassend breed scala aan hulpmiddelen tot hun beschikking. Deze omvatten het veranderen van snoeidata, het anders beheren van het bladerdek, het verbeteren van de waterretentie in de bodem, het selecteren van droogteresistente onderstammen en het planten van druivenrassen die later rijpen of beter bestand zijn tegen hitte.
Bordeaux biedt een nuttig voorbeeld. Producenten experimenteren met wijngaardpraktijken zoals de timing van het snoeien, het beheer van het bladerdek en bodembedekkers, terwijl verschillende extra rassen op beperkte basis zijn toegestaan in Bordeaux en Bordeaux Supérieur als onderdeel van de klimaatadaptatie.
Op een breder niveau suggereert onderzoek dat veranderingen in druivenrassen, onderstammen en wijngaardbeheer de levensvatbaarheid van de wijnbouw kunnen behouden bij een zekere mate van opwarming, hoewel aanpassing grenzen heeft.
Het resultaat kan eerder geleidelijk dan spectaculair zijn: andere blends, andere oogstdata, nieuwe wijngaardlocaties en subtiele veranderingen in de stijl van wijnen die al generaties lang in dezelfde regio's worden gemaakt.
Hoe zou de wijnkaart er in de toekomst uit kunnen zien?
De geografie van wijn is nooit volledig statisch geweest. Klimaat, handel, ziekten, technologie en veranderende smaken hebben de wijngaarden eeuwenlang gevormd.
Wat de huidige periode ongebruikelijk maakt, is de snelheid en de schaal van de klimatologische verandering. De OIV meldde dat klimaatgebeurtenissen de productie in beide halfronden in 2025 hebben beïnvloed, wat bijdroeg aan een derde opeenvolgende lage wereldwijde oogst.
Sommige koelere gebieden kunnen kansen krijgen voor rassen en wijnstijlen die ooit moeilijk betrouwbaar te produceren waren. Tegelijkertijd moeten warmere regio's mogelijk opnieuw nadenken over rassen, wijngaardlocaties en teeltmethoden om de balans en identiteit van hun wijnen te behouden.
Voor wijnliefhebbers maakt dit het begrijpen van de 'plaats' steeds interessanter. Een wijnkaart legt de gevestigde geografie van de wijn van vandaag vast, terwijl toekomstige jaargangen het verhaal kunnen vertellen van hoe die regio's zich aanpassen.
De jaargang zelf kan deel worden van die herinnering. Het bewaren van een kurk van een bijzonder memorabele fles in een Corkframe creëert een fysiek verslag van wijnen, jaren en regio's die in de loop der tijd zijn ontdekt. Corkframes worden met de hand gemaakt in Zweden en zijn specifiek ontworpen om verzamelde wijnkurken tentoon te stellen.
De namen Bordeaux, Champagne, Rioja of Toscane zullen waarschijnlijk niet uit de wijncultuur verdwijnen. Maar wat er groeit, wanneer het wordt geoogst en hoe het smaakt, kan blijven evolueren — waardoor geografie, klimaat en jaargang steeds meer verbonden onderdelen worden van het begrijpen van wijn.
Veelgestelde vragen
Hoe beïnvloedt klimaatverandering de smaak van wijn?
Hogere temperaturen kunnen de rijping van druiven versnellen en de suikers, zuurgraad, aroma's en fenolische ontwikkeling beïnvloeden. Dit kan in sommige situaties bijdragen aan rijpere fruitprofielen, een hoger potentieel alcoholpercentage en minder frisheid, hoewel de uiteindelijke stijl ook sterk afhankelijk is van het druivenras, de wijngaardlocatie en de vinificatie.
Verschuiven wijngebieden naar het noorden door klimaatverandering?
Sommige koelere noordelijke regio's worden geschikter voor wijnproductie, maar wijngaarden verhuizen niet simpelweg naar het noorden. Producenten verkennen ook grotere hoogten, koelere exposities, verschillende druivenrassen en nieuwe technieken voor wijngaardbeheer.
Welke wijnregio's zouden kunnen profiteren van een warmer klimaat?
Sommige historisch koele regio's kunnen een betrouwbaardere rijping van druiven krijgen bij een gematigde opwarming. Onderzoek wijst op gebieden als Noord-Frankrijk, Zuid-Engeland, Oregon, de staat Washington en Tasmanië als plaatsen waar de geschiktheid kan toenemen, hoewel grotere klimaatvariabiliteit en extreem weer nog steeds risico's kunnen vormen.
